Wereld herdenkt bevrijding Auschwitz
OSWIECIM - Talrijke prominenten uit de hele wereld herdenken donderdag in het Poolse
Oswiecim de bevrijding van het concentratiekamp dat in het Duits naar dit
plaatsje is genoemd, Auschwitz. Soldaten van het Rode Leger stuitten 27
januari 1945 op het complex van kampen en de ruïnes van bouwwerken waarvan
de functie hen niet onmiddellijk duidelijk was.
Foto: REUTERS
Onder de staatshoofden die de herdenking bijwonen zijn de Nederlandse
koningin Beatrix, de Belgische koning Albert II, de Franse president Chirac
en de Duitse president Köhler. Londen stuurt prins Edward en Washington
vice-president Cheney. De EU wordt in Auschwitz vertegenwoordigd door
Europese Commissievoorzitter Durao Barroso.
Naar de traditie van Auschwitz-herdenkingen voeren van de prominenten naar
verwachting alleen de leiders van Polen, Rusland en Israël, respectievelijk
de presidenten Kwasniewski, Poetin en Katsav, het woord. Namens de zigeuners
spreekt Romani Rose, voorzitter van de Duitse raad van Sinti en Roma.
Zeker 10.000 genodigden en belangstellenden zijn donderdag op de beruchtste
plek uit de moderne Europese geschiedenis bijeen. Onder hen zijn zo'n
tweeduizend overlevenden van het kamp en hun bevrijders.
Zaterdag 27 januari 1945 bereikten Sovjet-Russische soldaten de kampen rond
Auschwitz. Ze vonden er slechts circa 7650 zieken of stervenden. Naar
schatting 56.000 anderen uit deze 'fabriek van de dood' waren door SS-ers
tussen 17 en 21 januari gedwongen naar het westen te lopen. Die dodenmarsen
overleefden weinigen. De daaropvolgende drie dagen deed de SS pogingen de
sporen van de moordmachinerie uit te wissen.
De soldaten die het kamp bevrijdden, troffen Auschwitz min of meer toevallig
aan. De omvang van de gruwelen die op deze plaats waren gepleegd, werd hen
echter snel duidelijk door verhalen van overlevenden. Die wezen op de ruïnes
van gaskamers en crematoria. Het laatse crematorium was de voorafgaande dag
pas door de SS opgeblazen. Andere vondsten deden ook het ergste vrezen,
zoals 7,7 ton mensenhaar en meer dan een miljoen kledingstukken.
Auschwitz is het symbool geworden van de gruwelen die de nazi's pleegden.
Het was slechts een van de duizenden centra waar mensenlevens werden
misbruikt en wreed beëindigd ter meerdere glorie van het Derde Rijk, maar
het was wat omvang en dodelijkheid betreft de grootste. Naar schatting 1,1
miljoen mensen zijn hier vermoord in de jaren 1940-1945. Circa 90 procent
van hen waren joodse Europeanen, de rest vooral zigeuners, Polen en Russen.
Auschwitz werd oorspronkelijk niet opgericht als vernietigingskamp, zoals
Sobibor en Treblinka. Die werden door de daders volledig verwoest voor de
bevrijders arriveerden. Hoe het in die kampen toeging, konden maar weinigen
navertellen. Auschwitz kende meer overlevenden dan de zeker vijf andere
vernietigingskampen in Polen. Rond Auschwitz werd veel dwangarbeid verricht,
waardoor meer mensen deze hel overleefden en de naam Auschwitz verspreidden.
Het begon als een project dat draaide om dwangarbeid. De leider van het
moordende en bureaucratische labyrint dat de Schutzstaffel (SS) heette,
Heinrich Himmler, wilde in Auschwitz experimenteren met een racistische
utopie. Dwangarbeiders moesten er een SS-modelstad bouwen. Hij hoopte die te
op te zetten door een rijk bedrijvenconglomeraat naar het gebied te lokken,
de IG-Farben. Hij beloofde het arbeidskrachten.
Ten zuiden Auschwitz was een voormalige Poolse legerkazerne waar sinds 1940
Polen en Russen werden vastgehouden en velen gedood. Dit kamp (Stammlager of
Auschwitz I) was te klein voor de grote plannen. Himmler ging in maart 1941
naar Auschwitz en beval een drastische uitbreiding. Het Stammlager waar
10.000 Polen crepeerden, moest drie keer meer gevangenen opnemen en een paar
kilometer verderop moest een kamp komen voor 100.000 dwangarbeiders. Dat
kwam naast het gehucht Birkenau. Het zou Auschwitz II of Auschwitz-Birkenau
gaan heten.
Het bevel tot uitbreiding was een poging IG-Farben te interesseren. Het
bedrijf zon al op een andere lokatie westelijker, maar uiteindelijk zag het
Auschwitz wel zitten. Zo begon bij Auschwitz de bouw van een groot
industrieel complex, dat de Duitsers Monowitz noemden. Het complex, later
ook bekend als Auschwitz III, was vooral bestemd voor de productie van
synthetische olie en rubber. Monowitz kreeg zeker 45 kleine dependances,
waar slavenarbeid werd verricht.
De arbeiders moesten uit Birkenau komen. Na de inval in de Sovjetunie wilde
Himmler Birkenau vullen met Russische krijgsgevangenen, maar die bleken eind
1941 elders in Duitsland al voor slavenarbeid te zijn ingezet. Himmlers
projecten leken voorlopig van de baan. Begin 1942 besloot de nazitop ook
formeel de joden uit te roeien. Himmler zag een nieuwe kans voor Auschwitz.
Aanvankelijk zouden er joodse werklieden komen, de eersten uit Slowakije. De
Slowaakse autoriteiten van toen wilden echter alle joden sturen. Ze
betaalden de SS daarom om ook joden die niet geschikt waren om te werken
tegen betaling van 500 rijksmark per persoon af te voeren.
Daarmee werd Auschwitz een moordmachine. De SS bouwde snel grote gaskamers
in Auschwitz-Birkenau om de overtollige slachtoffers na aankomst met
blauwzuurgas te vermoorden. De eerste 'selectie' was op 4 juli 1942 na de
aankomst van Slowaakse joden. Tot in de herfst van 1944 draaide de
moordmachine op volle toeren. Slechts 30 procent van de aangekomenen werd te
werk gesteld, om veelal later alsnog te bezwijken. De rest werd na aankomst
vergast. Slechts een handvol daders is veroordeeld. Kampcommandant Höss
kreeg in Neurenberg in 1946 de doodstraf.
Bron "Wereld herdenkt bevrijding Auschwitz" : telegraaf
Hoofd index pagina van "Wereld herdenkt bevrijding Auschwitz"
|
|
|
|